Grzegorz Gmyrek 

W postępowaniu diagnostycznym dotyczącym endometriozy lekarze czasami zlecają pomiar CA-125 pacjentkom, u których podejrzewa się obecność tej choroby. CA-125 (ang. cancer antigen 125) jest białkiem (glikoproteiną), którego podwyższone stężenie obserwuje się u chorych z rakiem jajnika, endometrium czy jajowodów. Zwiększone stężenie CA-125 jest także odnotowywane w zapaleniu miednicy mniejszej (pelvic inflammatory disease; PID) czy u pacjentek z mięśniakami macicy. Na podstawie danych literaturowych w przypadku kobiet u których podejrzewa się obecność endometriozy wykonanie pomiaru CA-125 ma sens, jeśli jest uzupełnione o dodatkowe badania nieinwazyjne np. badanie USG (wykonane przezpochwowo, przezbrzusznie lub przezodbytniczo) wraz z badaniem dopplerowskim (pomiar przepływów). W niektórych przypadkach można również rozważyć wykonanie rezonansu magnetycznego. Rodzaj badania uzależniony jest od przewidywanej lokalizacji ogniska endometrialnego. Trudno powiedzieć, kiedy stężenie CA-125 należy uznać za nieprawidłowe, zależy to od wartości referencyjnych ustalanych w każdym laboratorium oddzielne. Generalnie wartości powyżej 30-35U/ml można uznawać jako podwyższone. Charakterystyczne jest to, że stężenie CA-125 rośnie wraz ze stopniem zaawansowania endometriozy, tym samym jego pomiar ma ograniczone znaczenie diagnostyczne we wczesnych stadiach endometriozy.

Należy pamiętać, że pomiar CA-125 nie dostarcza jednoznacznej odpowiedzi czy dana osoba ma endometriozę czy nie.

Czynione są próby, aby mierzenie CA-125 znalazło większe zastosowanie w nieinwazyjnej diagnostyce endometriozy (tj. aby charakteryzowało się większą czułością i specyficznością) poprzez analizę równoległą uwzględniającą np. stosunek neutrofili do limfocytów u kobiet z endometriozą, pomiar chemokiny MCP-1, leptyny i MIF. Wyniki tych prac jak do tej pory nie znalazły jednak większego zastosowania w praktyce, nie zmienia to jednak faktu, że wciąż czynione są próby znalezienia uniwersalnego markera lub grupy markerów, które będą pomocne w postępowaniu różnicującym u chorych z endometriozą.

PIŚMIENNICTWO
Agic A, Djalali S, Wolfler MM, Halis G, Diedrich K, Hornung D. Combination of CCR1 mRNA, MCP1, and CA125 measurements in peripheral blood as a diagnostic test for endometriosis. Reprod Sci. 2008;15:906-911

Cho S, Cho H, Nam A, Kim HY, Choi YS, Park KH, Cho DJ, Lee BS. Neutrophil-to-lymphocyte ratio as an adjunct to CA-125 for the diagnosis of endometriosis. Fertil Steril. 2008; 90: 2073-2079

Maiorana A, Cicerone C, Niceta M, Alio L. Evaluation of serum CA 125 levels in patients with pelvic pain related to endometriosis. Int J Biol Markers. 2007; 22: 200-202.

Seeber B, Sammel MD, Fan X, Gerton GL, Shaunik A, Chittams J, Barnhart KT. Panel of markers can accurately predict endometriosis in a subset of patients. Fertil Steril. 2008; 89:1073-81

Tsao KC, Hong JH, Wu TL, Chang PY, Sun CF, Wu JT. Elevation of CA 19-9 and chromogranin A, in addition to CA 125, are detectable in benign tumors in leiomyomas and endometriosis. J Clin Lab Anal. 2007; 21:193-196.

Rosa E Silva AC, Rosa E Silva JC, Ferriani RA. Serum CA-125 in the diagnosis of endometriosis. Int J Gynaecol Obstet. 2007; 96: 206-207

Bal J, Sieradzka U, Pajak J, Gabrys M. Obraz ultrasonograficzny oraz stężenie antygenu CA-125 a zaawansowanie endometriozy wg American Fertility Society – ocena zależności na podstawie materialu II Katedry i Kliniki Ginekologii i Poloznictwa Akademii Medycznej we Wrocławiu. Gin Prakt 2008; 2: 34-37

Galbfach P, Dziki A. Endometrioza przewodu pokarmowego. Przeglad Menopauzalny 2007; 1: 34-38